و معنويت اسلام إيراني است ممكن مىسازد در إيران بود كه انديشهء شيعى جهشى كرد كه در جاهاى ديگر ناشناخته بود . كوشش ما بر اين بود كه از چند دستنوشتهء شناخته شده عكس تهيه نماييم . تنها دو رساله اى كه ما در جريان تحقيقات خود در إيران پيدا كرديم همين دو رساله اى است كه در اثر حاضر چاپ مىشود . در فاصلهء سالهاى 1960 و 1963 ، ما در بخش علوم دينى مدرسهء عالى تتبعات سوربن درسهاى خود را به توضيح آثار حيدر آملى تخصيص داديم . كتاب أول جامع الاسرار در بيان كيفيت توحيد كتاب دوم در نبوت و ولايت و مقدمهء شرح فصوص ابن عربى كه با تفصيل بيشترى به بحث در خاتم ولايت مىپردازد « 2 » . از سوى ديگر در ضمن دو سخنرانى در حلقهء ارانوس ( آسكونا ، سويس ) برخى از وجوه جالب توجه فلسفهء شيعى را در نزد حيدر آملى توضيح داديم « 3 » ، وجوهى كه « فعليّت » ( actualite در معناى فلسفى ) آن چنان بود كه أخيرا در ضمن يك سخنرانى در دانشگاه تهران براى بحث در « فعليت فلسفهء سنتى در إيران » « 4 » كافى بود كه همان وجوه را برجسته سازيم . بالاخره تهيهء Melanges offerts a Henri Masse فرصتى بود تا طرحى كلى ارائه نمائيم كه امروزه اهميت خود را از دست داده است « 5 » . كتابشناسى آثار حيدر آملى به گونه اى كه در آن زمان تهيه شده بود ( سال 1961 ) بيشتر از ده اثر را شامل نمىشد . براى اطلاع از پيشرفت ، كافى است كه آن كتابشناسى با فهرستى كه اينجا ارائه خواهد شد مقايسه شود . در آن زمان ما در وضعيتى قرار داشتيم كه در زير توضيح مىدهيم . ما مطمئن بوديم كه ويرايش دو اثر چاپ شده در اثر حاضر كاملا ضرورى است اما كوششهاى ضرورى ديگر ما را از انجام اين كار به تنهايى مانع مىشد . زندگى چه كوتاه است ! در اين زمان آقاى عثمان يحيى كه در كليهء درسهاى ما در مدرسهء تتبعات عالى دربارهء حيدر آملى شركت كرده بود همراه با ما نسبت به اهميت آثار حيدر آملى پى برده و دوستانه پيشنهاد همكارى كرد . پژوهشهاى قبلى آقاى عثمان يحيى أو را به عنوان متخصص آثار ابن عربى شناسانده بود و به دليل همين پژوهشها به طور خاصى براى ويرايش اثرى كه در هر ورق آن حضور شيخ أكبر

--> « 2 » cf . Ecole pratique des hautes etudes , Section sciences religieuses , Annuaire 1961 - 62 , P . 75 sq . ; 1962 - 63 , P . 77 sg . ; 1963 - 64 . P . 77 sq . « 3 » Cf . Le combat spirituel du shi'isme ( Eranos - Jahrbuch xxx ) , Zurich 1962 P . 69 - 125 et De la philosophie prophetique en Islam Iranien , Livre IV ch . I . « 4 » - سخنرانى در دانشكدهء أدبيات دانشگاه تهران ، 13 نوامبر سال 1967 ، متن فرانسه در : Acta Iranica I , Teheran , Bibliotheque Imperiale Pahlavi 1968 . ترجمهء فارسي بزرگ نادر زاد در معارف اسلامى شمارهء 4 تهران 1347 . « 5 » Cf . notre e tude Surseyyed Haydar Amoli , theologien shi'ite du soufisme in Melanges Henri Masse Publies par l'Universite de Teheran 1963 .